คุยกับเด็กประถมต่อเรื่องดาราศาสตร์: หัดวัดระยะทาง

วันอังคารที่ผ่านมาผมไปทำกิจกรรมวิทย์กับเด็กประถมมาครับ เราคุยกันต่อเรื่องดาราศาสตร์ คุยกันว่าจะวัดระยะทางกันอย่างไร ให้เด็กๆรู้จักนับก้าววัดระยะทาง เด็กประถมปลายได้คุยกันเรื่องวัดระยะทางจากมุมเล็ง (triangulation, parallax) และการใช้ retroreflector บนดวงจันทร์สะท้อนแสงเพื่อวัดระยะทาง

(อัลบั้มบรรยากาศกิจกรรมอยู่ที่นี่นะครับ กิจกรรมประถมคราวที่แล้วเรื่อง “คุยกับเด็กประถมเรื่องดาราศาสตร์, ปี่หลอดสำหรับอนุบาลสาม” ครับ ลิงก์รวมทุกกิจกรรมอยู่ที่นี่นะครับ)

ก่อนอื่นเด็กประถมได้ดูมายากลนี้ครับ ดูเฉพาะตอนแรกที่เป็นกล ยังไม่ดูส่วนเฉลยตอนหลัง แล้วดูเฉลยหลังจากได้พยายามคิดพยายามอธิบายว่ากลแต่ละกลทำอย่างไรกันก่อนครับ กลวันนี้คือตัดเชือกแล้วไม่ขาด:

กิจกรรมนี้ฝีกเด็กๆให้คิดแบบวิทยาศาสตร์ครับ มีการสังเกต การตั้งสมมุติฐานเพื่ออธิบายสิ่งที่สังเกตมา การตรวจสอบสมมุติฐานกับข้อมูลที่สังเกตมา การตั้งสมมุติฐานใหม่เมื่อสมมุติฐานเดิมขัดกับข้อมูล นอกจากนี้เราพยายามให้เด็กๆมีความกล้าคิดและออกความเห็นครับ

จากนั้นผมก็แนะนำให้เด็กรู้จักประมาณระยะทาง ให้เปรียบเทียบกับความสูงตัวเอง เด็กประถมต้นได้เห็นว่าความสูงของตนจะประมาณเท่ากับระยะระหว่างปลายมือสองข้างที่เหยียดออกจากกันให้สุด เด็กๆได้วัดระยะทางที่เดินต่อหนึ่งก้าวสำหรับใช้วิธีนับก้าวเพื่อวัดความยาว เด็กประถมต้นใช้วิธีนับก้าววัดความกว้างของห้องเรียน (คลาดเคลื่อนไม่กี่เปอร์เซ็นต์) เด็กประถมปลายนับก้าววัดความยาวของตึกโรงเรียน (คลาดเคลื่อนไม่ถึงสิบเปอร์เซนต์)

เด็กประถมปลายได้รู้จักเรโทรรีเฟล็กเตอร์ (retroreflector) ที่สะท้อนแสงกลับไปในทิศทางเดียวกับที่แสงวิ่งเข้ามา ตัวอย่างรอบตัวก็เช่นแผ่นสะท้อนแสงติดจักรยาน กระจกตาแมวตามพื้นถนน เราสามารถประดิษฐ์ได้ง่ายๆโดยเอากระจกเงาเรียบสามแผ่นมาต่อกันเป็นรูปมุมกล่องสี่เหลี่ยมครับ

การทำงานของเรโทรรีเฟล็กเตอร์ จาก https://en.wikipedia.org/wiki/Retroreflector

มนุษย์อวกาศเอากระจกเรโทรรีเฟล็กเตอร์ไปวางไว้ที่ดวงจันทร์หลายอันและใช้วัดระยะทางระหว่างโลกและดวงจันทร์โดยยิงแสงเลเซอร์ไปสะท้อนที่ดวงจันทร์แล้ววิ่งกลับมาที่โลก เมื่อจับเวลาก็จะหาได้ว่าดวงจันทร์ห่างออกไปเท่าไร คลิปอธิบายการทดลองนี้ครับ:

อีกวิธีที่เราใช้วัดระยะทางคือการมองไปที่วัตถุที่เราสนใจจากมุมต่างๆ วิธีนี้เรียกว่า triangulation ครับ:

วิธีหาระยะทางด้วยสามเหลี่ยม (จาก https://en.wikipedia.org/wiki/Triangulation_(surveying))

วิทย์ม.ต้น: The Problem with Average, ขั้นตอนสำคัญในประวัติศาสตร์สิ่งมีชีวิต

วันพุธสัปดาห์นี้เด็กๆมัธยมต้นเรียนเรื่อง the problem with average จากหนังสือ The Art of Thinking Clearly โดยคุณ Rolf Dobelli ที่ข้อมูลหลายๆอย่างจะมีลักษณะกระจายตัวแบบ power law ที่ข้อมูลไม่กี่ตัวมีขนาดใหญ่กว่าที่เหลือมากๆจนไม่ควรนำมาหาค่าเฉลี่ยเพราะจะทำให้เข้าใจผิด เด็กๆควรจะสร้างฮิสโตแกรมดูว่าข้อมูลกระจายตัวแบบไหนก่อน เป็นกลุ่มก้อนหน้าตาเหมือนระฆังคว่ำ หรือกระจายตัวแบบอื่นๆเช่น power law

เราควรเรียนรู้การใช้โปรแกรมให้สร้างฮิสโตแกรมให้เรา เช่นหาดูว่าคำสั่งให้ Excel สร้างฮิสโตแกรมทำอย่างไร หรือในภาษาไพธอนใช้คำสั่งอะไร

จากนั้นเราก็คุยกันเรื่องสิ่งมีชีวิตและขบวนการวิวัฒนาการต่อ เป็นส่วนหนึ่งของ  threshold 5 ของ Big History Project ครับ

From chemicals to consciousness:

What is Life?

ลิงก์เรื่องการก่อสร้างด้วยเครื่องพิมพ์สามมิติ

วันนี้ผมบันทึกเสียงสั้นๆวิทยาศาสตร์ทั่วไปในรายการ Sci & Tech ที่วิทยุไทยพีบีเอสเรื่องการก่อสร้างด้วยเครื่องพิมพ์สามมิติ เลยเอาสรุปและลิงก์ที่ผู้สนใจเข้าไปดูเพิ่มเติมมารวมไว้ที่นี่ครับ

สรุปคือ:

  1. การพิมพ์สามมิติคือการเพิ่มวัสดุไว้ที่ตำแหน่งต่างๆตามต้องการ โดยเรียงวัสดุเป็นชั้นบางๆเรียงต่อกันให้สูงขึ้นเรื่อยๆ ให้เป็นรูปทรงที่ต้องการ ควบคุมด้วยคอมพิวเตอร์
  2. วัสดุที่ใช้พิมพ์สามมิติมีหลากหลายเช่นพลาสติกชนิดต่างๆ โลหะ เซลล์มีชีวิต อาหาร และคอนกรีต
  3. เมื่อเอาคอนกรีตมาพิมพ์จะสามารถสร้างตึกและสิ่งก่อสร้างต่างๆได้
  4. การก่อสร้างด้วยการพิมพ์สามมิติมีศักยภาพที่จะลดเวลาก่อสร้าง ลดขยะจากการก่อสร้าง และลดต้นทุนการผลิตได้
  5. หลายๆบริษัทและห้องวิจัยกำลังพัฒนาให้สามารถแข่งขันกับการก่อสร้างแบบปกติ ยังต้องพัฒนาเรื่องวัสดุที่มาใช้พิมพ์ให้แห้งช้า/เร็วเหมาะกับการก่อสร้างแต่ละประเภท เรื่องเครื่องจักรที่พิมพ์ให้มีความคงทนไม่เสียง่าย และการคำนวณต่างๆเช่นควรใช้วัสดุที่จุดไหนปริมาณเท่าไรให้รับน้ำหนักได้สูงๆโดยใช้วัสดุน้อยๆ
  6. ในอนาคตอาจเป็นเทคโนโลยีในการสร้างที่อยู่อาศัยในอวกาศ บนดวงจันทร์หรือดาวอังคารได้

ลิงก์น่าสนใจ:

ตัวอย่างบ้านที่พิมพ์สามมิติ:

ดูภายในบ้านที่พิมพ์ขึ้นมา:

ทัวร์โรงงานบริษัทจีนชื่อ Winsun ที่พัฒนาการก่อสร้างด้วยการพิมพ์สามมิติ:

แผนการสร้างตึกด้วยการพิมพ์ที่ดูไบ:

บันทึกกิจกรรมวิทยาศาสตร์สำหรับเด็กๆ อยากให้คุณพ่อคุณแม่คุณครูเอาไปประยุกต์เล่นกับเด็กๆเยอะๆครับ :-)